Biegunka u dziecka

Jakie są przyczyny biegunek u dzieci i niemowląt?

Biegunki są istotnym problemem zdrowotnym opieki pediatrycznej. Stanowią częstą przyczynę wizyt u lekarza, zwłaszcza w pierwszych trzech latach życia dziecka.

Zgodnie z danymi europejskimi szacuje się, że zapadalność u dzieci w tym wieku to ok. 1-2 epizody rocznie.

Najczęstszym czynnikiem wywołującym ostrą biegunkę jest zakażenie wirusowe - do 50% z nich wywołują rotawirusy. Biegunka u niemowlaka znacznie częściej jest spowodowana wirusem niż u dzieci powyżej 2. roku życia. Rzadsze jest występowanie ostrej biegunki o przyczynie bakteryjnej i głównie wywołana jest ona przez szczepy bakterii Salmonella, Shigella, Escherichia coli. Z tego powodu nie zaleca się wykonywania badań mikrobiologicznych we wszystkich przypadkach zachorowań1-3.

Do zakażenia dochodzi drogą pokarmową i kropelkową, natomiast źródłem zakażenia może być osoba chora lub powracająca do zdrowia po przebytej już chorobie. Okres inkubacji wirusa trwa od jednego do dwóch dni. Obraz kliniczny może być zróżnicowany – od zakażenia przebiegającego bezobjawowo do ciężkiej biegunki z towarzyszącymi wymiotami i gorączką.

Biegunki zazwyczaj ustępują samoistnie po 5-7 dniach. Dolegliwości utrzymujące się powyżej 14 dni nazywamy biegunką przewlekłą. Stwierdza się, że zakażenia rotawirusowe mają charakter sezonowy, szczególnie często występują w okresie jesienno-zimowym. Do najbardziej narażonych na wystąpienie ostrej biegunki należą wcześniaki, dzieci niedożywione oraz dzieci karmione mlekiem modyfikowanym2-3.

Poza etiologią wirusową i bakteryjną, przyczyną wystąpienia ostrej biegunki może być również: infekcja pasożytnicza lub grzybicza, infekcja jelitowa, zakażenie układu moczowego, zapalenie płuc czy zapalenie ucha środkowego3.



Co podać na biegunkę?

Standardowym postępowaniem w przypadku ostrej biegunki u dzieci jest nawadnianie doustnymi płynami nawadniającymi. Zalecenia te znajdują potwierdzenie w światowych i europejskich wytycznych takich organizacji jak: WHO (Światowa Organizacja Zdrowia) oraz ESPGHAN (Europejskiet Towarzystwo Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci). Doustne płyny nawadniające są bardzo skuteczne w ostrej biegunce przebiegającej z odwodnieniem. Niemniej nie wpływają one na czas utrzymywania się objawów.

Zbadano, że na przebieg biegunki pozytywnie wpływa stosowanie niektórych probiotyków1-2,4-5.

Który probiotyk wybrać w biegunce u dziecka?

Do probiotyków z bakterii produkujących kwas mlekowy należą te z rodzaju Lactobacillus i Bifidobacterium. Źródłem probiotyków mogą być suplementy diety, preparaty farmaceutyczne lub niektóre produkty spożywcze (np. jogurty)4. Naukowo udowodnioną skuteczność mają probiotyki ze szczepów Lactobacillus rhamnosus GG, Lactobacillus reuterii oraz Saccharomyces boulardii1-2,4,6-8

W badaniach wykazano, że leczenie nawadniające w skojarzeniu z probiotykiem z rodziny Lactobacillus rhamnosus GG skutecznie skraca czas trwania biegunki oraz zmniejsza jej nasilenie, wpływa również pozytywnie na zmniejszenie częstości występowania zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej organizmu1. Oceniono także, że probiotyk ze szczepu Lactobacillus rhamnosus GG powtarzalnie wpływał na obniżenie ryzyka utrzymywania się biegunki powyżej 3 dni.

W literaturze podkreśla się wyraźne korzyści stosowania probiotyku w przypadku biegunki rotawirusowej2.

Nie wiadomo, jaka jest minimalna skuteczna dawka probiotyków. W poszczególnych produktach dawki probiotyków wahają się od 106 do 109 jednostek tworzących kolonie (CFU, colony forming units)4.


Jak zapobiegać biegunkom u dzieci?

W profilaktyce biegunek ważne jest przede wszystkim przestrzeganie zasad higieny żywienia oraz higieny podczas pielęgnowania dziecka. Kluczowe wówczas jest dbanie o czystość otoczenia i higienę pomieszczeń, a także ograniczenie kontaktu dziecka z chorymi osobami3.

Ogromnym wyzwaniem może okazać się biegunka u dziecka podczas wyjazdu. Wykazano, że probiotyki mogą zapobiegać tzw. biegunce podróżnych9. Należy rozważyć podawanie probiotyków profilaktycznie, przed planowaną datą podróży.

Piśmiennictwo:

  • 1. Czerwionka-Szaflarska M, Murawska S, Swincow G. Ocena wpływu doustnego leczenia probiotykiem i/lub doustnym płynem nawadniającym na przebieg ostrej biegunki u dzieci. Przegląd Gastroenterologiczny 2009; 4(3):166–172.
  • 2. Czerwionka-Szaflarska M, Adamska I. Ostra biegunka u dzieci — najnowsze wytyczne. Forum Medycyny Rodzinnej 2009; 3(6):431–438.
  • 3. Stadnicka SK, Brodowicz-Król M, Trojanowska A i wsp. Analiza przyczyn biegunki ostrej u niemowląt jako wyznacznik profilaktyki pierwotnej i wtórnej. Journal of Education, Health and Sport 2016; 6(7):91–102.
  • 4. Szajewska H. Probiotyki w Polsce — kiedy, jakie i dlaczego? Gastroenterologia Kliniczna 2010; 2(1):1–9.
  • 5. Floch MH, Walker WA, Sanders ME i wsp. Recommendations for Probiotic Use — 2015 Update: Proceedings and Consensus Opinion. J. Clin. Gastroenterol. 2015; 49(1):S69–S73.
  • 6. Gałecka M, Basińska AM, Bartnicka A. Probiotyki — implikacje w praktyce lekarza rodzinnego. Forum Medycyny Rodzinnej 2018; 12(5):170–182.
  • 7. Canani RB, Cirillo P, Terrin G i wsp. Probiotics for treatment of acute diarrhoea in children: randomisedclinical trial of five different preparations. BMJ 2007; 335:340–342.
  • 8. Szajewska H, Skórka A, Ruszczyński M i wsp. Meta-analysis: Lactobacillus GG for treating acute diarrhoea in children. Aliment. Pharmacol. Ther. 2007; 25:871–881.
  • 9. Bae JM. Prophylactic efficacy of probiotics on travelers’ diarrhea. Epidemiol. Health 2018; 40:e201804.